Świat oczami Basi Rosenberg: premiera książki i wystawy w Przeworsku

Basia Rosenberg – głos nastolatki sprzed zagłady

To poruszająca historia i świetny materiał dydaktyczny dla młodych czytelników; dzięki perspektywie i wrażliwości nastolatki mogą oni zrozumieć okrucieństwo wojny

– tak o „Dzienniczku Basi Rosenberg” opowiada PAP historyczka Małgorzata Wołoszyn.

Premiera książki i wystawy w Przeworsku

Dzisiaj (28 września) o godzinie 17:00 w Muzeum w Przeworsku – Zespole Pałacowo-Parkowym – odbędzie się premiera „Dzienniczka Basi Rosenberg” oraz „Niedokończonej sukienki – świata Basi Rosenberg”.

Dziewczynka z galicyjskiego miasteczka

„Dzienniczek Basi Rosenberg” to drugie, rozszerzone i poprawione wydanie osobistych zapisków, które mieszkająca w Przeworsku nastoletnia uczennica sporządziła między 20 maja 1938 roku a 24 września 1939 roku. Ich autorka urodziła się w 1923 roku w rodzinie religijnego przeworskiego kupca. Gdy miała siedem lat, straciła matkę. W domu mówiło się w jidysz, ale dziewczynka języka polskiego nauczyła się w szkole i w tym języku również prowadziła dziennik.

„Jako jedyna piszę pamiętnik”

Basia napisała, że jako jedyna spośród żydowskich koleżanek pisze pamiętnik

– mówiła PAP Małgorzata Wołoszyn, historyczka, autorka opracowania „Dzienniczka”, kustosz Muzeum w Przeworsku.

Zwyczajne życie przed nadchodzącą katastrofą

Dziennik Basi Rosenberg to opis życia w małym galicyjskim miasteczku.

Pięknie opisała swoje życie, którym potrafiła się cieszyć, chociaż zdarzały się jej rozterki i smutki, a na pewno brakowało jej matki. Basia uwielbiała się opalać, suszyć włosy na słońcu, kochała przyrodę, lubiła czytać książki i oglądała wszystkie filmy, które były dostępne wówczas w przeworskim kinie

– opowiadała Wołoszyn.

Wojna przerwała wszystko

Wszystko zmieniło się wraz z wybuchem wojny i wkroczeniem Niemców do Przeworska.

Jej historia jest poruszająca i myślę, że może być świetnym materiałem dydaktycznym, zwłaszcza dla młodszych czytelników, którzy dzięki wrażliwości, językowi i perspektywie nastolatki mogą zrozumieć, czym było okrucieństwo wojny

– uważa historyczka. Dodała, że w ostatnich słowach Basia napisała, że chciałaby wyjechać do Ameryki.

Dramatyczne losy rodziny Rosenbergów

Wojenne losy dziewczynki nie są jednak w pełni znane. Pod koniec września społeczność żydowska została przez okupacyjną administrację wypędzona z miasta za San, który wówczas był rzeką graniczną między hitlerowskimi Niemcami a Związkiem Radzieckim, a dom Rosenbergów został zajęty przez nowego niemieckiego burmistrza.

Ostateczne odkrycie prawdy

Jak podkreśliła w rozmowie z PAP Małgorzata Wołoszyn, do marca br. nie było wiadomo, co się stało z Basią.

Powstawały różne historie alternatywne, opowiadania i plotki mówiące, że Basia rzeczywiście wyjechała do Ameryki. Natomiast moje odkrycia w Archiwum Państwowym w Przemyślu doprowadziły do tego, że wiemy, iż Basia wraz z siostrą zginęły 17 marca 1944 roku. A jej brat, który ukrywał się, został złapany przez Niemców i rozstrzelany w roku 1942. Ojciec Basi i jej drugi brat zginęli w 1943 roku. Te odkrycia i publikacja drugiego wydania „Dzienniczka” nie oznaczają, że kończymy poszukiwania, a to chociażby dlatego, że mimo wysiłków i licznych kwerend nie udało się odnaleźć zdjęcia Basi. Mam nadzieję, że to zdjęcie jeszcze gdzieś na nas czeka. Data śmierci Basi została ustalona na podstawie powojennych zeznań męża kuzynki Basi

– dodała.

Znaleziony po latach, wydany na nowo

Dziennik Basi Rosenberg został znaleziony w 1958 roku podczas prac budowlanych. Pierwsze wydanie zapisków ukazało się w 1997 roku. Obecna edycja została opatrzona przypisami, które uwzględniają najnowsze badania historyczne i ustalenia lokalnych badaczy.

Druga publikacja: przewodnik po utraconym świecie

Druga publikacja, czyli „Niedokończona sukienka – świat Basi Rosenberg”, jest autorstwa Małgorzaty Wołoszyn i stanowi przewodnik po miejscach związanych z nastoletnią autorką, a które już nierzadko nie istnieją. W programie spotkania 28 września przewidziano prezentację publikacji, dyskusję i możliwość rozmowy z Małgorzatą Wołoszyn.

Wystawa: świadectwo pamięci

Promocji publikacji towarzyszy wystawa czasowa w Galerii Magnez, Muzeum w Przeworsku, pt. „Niedokończona sukienka – świat Basi Rosenberg”, na której można zobaczyć rękopis dziennika i archiwalne fotografie.