NIK o nieprawidłowościach w domach dziecka na Podkarpaciu: W wielu miejscach system wciąż zawodzi

Według danych GUS, na koniec 2023 r. w województwie podkarpackim funkcjonowało 47 placówek pieczy instytucjonalnej, w których przebywało 691 wychowanków, tj. o 32 więcej niż rok wcześniej.

Kilka lat na wprowadzenie standardów

Najwyższa Izba Kontroli przypomniała, że zgodnie z wprowadzanymi zmianami w ustawie o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej regulacje, które obowiązują obecnie, pozwalają na umieszczanie w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego, interwencyjnego lub specjalistyczno-terapeutycznego, co do zasady, wyłącznie dzieci powyżej dziesiątego roku życia.

Termin dostosowania domów dziecka do wymogu, ustalającego jako maksymalną liczbę 14 dzieci przebywających w placówce, upłynął z dniem 31 grudnia 2020 r. Jednostki samorządu terytorialnego prowadzące domy dziecka miały więc osiem lat na takie ich przekształcenie, aby spełniały wymagane standardy” – podkreśliła NIK.

Zaznaczyła, że przeprowadzona w roku 2021 ogólnopolska kontrola NIK wykazała szereg problemów i nieprawidłowości. Izba oceniła wówczas m.in., że zadania opiekuńczo-wychowawcze realizowane w skontrolowanych domach dziecka nie zapewniły wychowankom zindywidualizowanego i wystarczającego wsparcia, w szczególności specjalistycznego, adekwatnego do zdiagnozowanych okoliczności.

Placówki zapewniały głównie podstawowe potrzeby

„Placówki skupiały się głównie na zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych wychowanków. Większość domów dziecka nie dostosowało się do nowych wymogów ustawowych: przekraczane były limity liczbowe i niedotrzymywane progi wiekowe przyjmowanych wychowanków, brakowało wychowawców, w nieprzygotowanych placówkach socjalizacyjnych umieszczano dzieci z niepełnosprawnościami, co w efekcie niekorzystnie wpływało na poziom udzielanych świadczeń” – zaznaczyła NIK.

W związku z tym oraz wprowadzanymi sukcesywnie zmianami systemowymi, NIK zdecydowała się na przeprowadzenie w województwie podkarpackim kontroli problemowej, obejmującej również sprawdzenie realizacji wniosków pokontrolnych. Kontrolę taką przeprowadzono w 18 domach dziecka oraz w jednym starostwie powiatowym, sprawującym nadzór nad taką placówką.

Nieprawidłowości w kilkunastu placówkach

Jak poinformowała NIK kontrola ustaliła, że placówki na miarę swoich możliwości, co do zasady, zapewniały dzieciom właściwe warunki do życia, nauki i zabawy. W okresie objętym kontrolą zakres realizowanych zadań opiekuńczo-wychowawczych był odpowiedni do zdiagnozowanych potrzeb dzieci. Placówki spełniały też ustawowe wymogi dotyczące miejsca prowadzenia działalności i zapewniały wychowankom warunki lokalowe zgodnie z wymaganiami określonymi w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Pracownicy domów dziecka posiadali odpowiednie kwalifikacje, niezbędne do wykonywanej pracy. Korzystali ze szkoleń, kursów podnoszących ich kompetencje oraz z poradnictwa mającego na celu wspieranie ich w pracy, a także przeciwdziałanie zjawisku wypalenia zawodowego” – wskazała NIK.

Izba oceniła jednak, że w trzynastu placówkach, czyli prawie w 3/4 kontrolowanych, stwierdzono istotne nieprawidłowości. Dotyczyły one m.in. niesporządzania lub sporządzania niezgodnie z przepisami diagnoz psychofizycznych, nieobejmowania dzieci działaniami terapeutycznymi, sporządzania planów pomocy niezgodnie z przepisami, niedopełnienia obowiązku uzyskania informacji czy z dziećmi pracują osoby, które nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej oraz czy nie została ona zawieszona ani ograniczona.

Brak weryfikacji pracowników w karnych rejestrach

Dodatkowo w aż siedmiu jednostkach, czyli w niemal 2/5 kontrolowanych, nie zweryfikowano pracowników w Krajowym Rejestrze Karnym lub Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Z kolei w dwóch placówkach, wbrew wymogom ustawowym i bez zgody wojewody podkarpackiego, przebywało więcej niż 14 wychowanków. Natomiast w czterech jednostkach brakowało kontaktu z psychologiem lub był on ograniczony.

NIK przekazała, że w związku z tym w trzech jednostkach usunięto nieprawidłowości jeszcze w trakcie kontroli, a wobec pozostałych dziesięciu sformułowano ogółem 53 wnioski pokontrolne.