Odzyskana strata wojenna. Rozmowa z dyrektorem Łukaszem Mrozem o historii i przyszłości obrazu
O historii obrazu, drodze powrotnej do Polski oraz warunkach, jakie musiałyby zostać spełnione, aby dzieło mogło pozostać w Przeworsku, opowiada Łukasz Mróz, dyrektor Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy. W rozmowie z Bernadetą Szczyptą porusza także kwestie organizacyjne i finansowe związane z ekspozycją dzieła.
Dyrektor Muzeum zachęca również do osobistego odwiedzenia placówki i obejrzenia „Madonny z Dzieciątkiem”, jednego z najcenniejszych obiektów prezentowanych obecnie w zbiorach.
„Madonna z Dzieciątkiem” – historia zrabowanego dzieła
Obraz pochodzi z kolekcji Książąt Lubomirskich i został zrabowany przez Niemców z pałacu w Przeworsku podczas II wojny światowej. Przez dziesięciolecia uznawany był za stratę wojenną. W styczniu 2022 roku dzieło niespodziewanie pojawiło się na aukcji w Japonii.
Pracownicy Departamentu Restytucji Dóbr Kultury Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznali sprawę za wyjątkową – po raz pierwszy polska strata wojenna została odnaleziona na Dalekim Wschodzie. Zdecydowano o szczegółowym zbadaniu obiektu, ponieważ obraz figurował w sporządzonym przez Niemców katalogu najcenniejszych dzieł zrabowanych z polskich zbiorów.
Bezpłatny zwrot obrazu do Polski
Najpierw udało się przekonać japoński dom aukcyjny do wycofania dzieła ze sprzedaży. Następnie pracownicy Departamentu obejrzeli obraz na miejscu i zgromadzili niezbędną dokumentację. Po negocjacjach strona japońska zgodziła się na bezkosztowy zwrot „Madonny z Dzieciątkiem” do Polski.
W lipcu 2023 roku dzieło zostało oficjalnie zaprezentowane na Zamku Królewskim w Warszawie. Decyzją właściciela – Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – obraz przekazano do zbiorów Muzeum Książąt Lubomirskich, oddziału Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Ma tam trafić pod koniec lipca 2027 roku.
Ekspozycja w Muzeum w Przeworsku do 2027 roku
Do tego czasu „Madonna z Dzieciątkiem” będzie prezentowana w Muzeum w Przeworsku, dawnym Pałacu Lubomirskich. Trafiła tutaj w sierpniu 2023 roku. W poniedziałek (26.01) radni sejmiku wojewódzkiego mają przyjąć stanowisko w sprawie przyszłości obrazu.
Autorstwo i znaczenie obrazu
Obraz datowany jest na koniec XVI lub początek XVII wieku. Początkowo jego autorstwo przypisywano Tycjanowi, później Alessandro Turchiemu. Obecnie badacze wskazują na malarza z kręgu tego drugiego artysty.
Najstarszym archiwalnym potwierdzeniem obecności dzieła w polskich zbiorach jest „Spis obrazów olejnych, rycin i medalionów oraz broni w pałacu Henryka Lubomirskiego w Przeworsku” z 1823 roku. Obraz znalazł się również w niemieckim katalogu 521 najcenniejszych dzieł zrabowanych z polskich zbiorów – jako pozycja 145. Na tej samej liście widniały m.in. „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci oraz zaginiony „Portret młodzieńca” Rafaela.
Ossolineum i Kolekcja Lubomirskich
Zakład Narodowy im. Ossolińskich, czyli Ossolineum, to jedna z najstarszych i najważniejszych instytucji kultury w Polsce. Fundację założył w 1817 roku Józef Maksymilian hrabia Ossoliński. W 1823 roku podpisał on umowę z Henrykiem księciem Lubomirskim z Przeworska, co dało początek Muzeum Lubomirskich w ramach Ossolineum i zapewniło fundacji stabilne zaplecze finansowe oraz cenne zbiory.
Zapraszamy do wysłuchania rozmowy i zapoznania się z historią odzyskanego dzieła.
Fot. Archiwum Polskiego Radia Rzeszów sierpień 2023 r.
