Współczesny język polski – odcinek 25

Posłuchaj rozmowy z prof. Marią Krauz, językoznawcą z Uniwersytetu Rzeszowskiego, którą przeprowadził Szymon Taranda.

„Na pewno” – zawsze osobno

Wyrażenie „na pewno” zapisujemy zawsze rozdzielnie. Forma „napewno” jest błędem ortograficznym, który wynika z fonetycznego zapisu języka mówionego. W tym połączeniu występuje przyimek „na” oraz przysłówek „pewno”, które nie tworzą jednego wyrazu. Jeśli możemy zastąpić je innym połączeniem, na przykład „na sto procent”, łatwiej zauważyć, że zapis rozdzielny jest jedyną poprawną formą.

„Naprawdę” – najczęściej razem

W większości sytuacji poprawny jest zapis łączny – „naprawdę”. W tej postaci wyraz pełni funkcję przysłówka i oznacza „rzeczywiście”, „istotnie” albo „bardzo”. Używamy go wtedy, gdy wzmacnia wypowiedź lub podkreśla jej autentyczność. W takich zdaniach zapis rozdzielny nie znajduje uzasadnienia, ponieważ nie odnosimy się do samego pojęcia prawdy, lecz do stopnia lub intensywności wypowiedzi.

„Na prawdę” – poprawne, ale w innym znaczeniu

Zapis rozdzielny „na prawdę” również może być poprawny, jednak tylko w określonym kontekście. Stosujemy go wtedy, gdy słowo „prawda” występuje jako rzeczownik i mówimy o czymś „na temat prawdy” lub „w oparciu o prawdę”. W takich zdaniach „prawda” zachowuje swoje znaczenie i może być rozwijana, na przykład przez przymiotnik. Jeśli da się powiedzieć „na historyczną prawdę” albo „na całą prawdę”, oznacza to, że zapis rozdzielny jest uzasadniony. Gdy taka zamiana nie jest możliwa, właściwa będzie forma „naprawdę”.

Uważność zamiast wstydu

Wiele błędów językowych bierze się z uproszczeń i automatyzmu, a nie z braku wiedzy. Dlatego warto nie tylko zapamiętywać reguły, ale także rozumieć znaczenia, które za nimi stoją. Język polski bywa wymagający, ale jednocześnie daje wiele satysfakcji tym, którzy przyglądają mu się uważnie. O takich właśnie niuansach mówimy w cyklu „Współczesny język polski” na antenie Radia Rzeszów – bo o języku można mówić naprawdę ciekawie i na pewno bez nudy.