24 marca po raz ósmy jest obchodzony Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Jest to święto państwowe, ustanowione w 2017 roku. Przypada w rocznicę śmierci rodziny Ulmów z Markowej na Podkarpaciu, zamordowanych przez niemieckich żandarmów 24 marca 1944 roku wraz z ukrywanymi przez nich Żydami. W 1995 roku Ulmów odznaczono Medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. W 2023 małżonkowie Józef i Wiktora oraz ich sześcioro dzieci zostali beatyfikowani.
Podczas II wojny światowej na terenach okupowanej Polski obowiązywało niemieckie rozporządzenie o karze śmierci za jakąkolwiek pomoc Żydom, nawet podanie wody czy kromki chleba. Następnie kary rozszerzono na tych, którzy nie donieśli Niemcom, wiedząc o takich faktach, dlatego każdy przejaw pomocy był wyrazem heroizmu.
Szacuje się, że w czasie II wojny światowej Polacy uratowali około kilkudziesięciu tysięcy Żydów. Za pomoc Żydom w tym okresie straciło życie około tysiąca Polaków. Ocenia się, że w ratowanie Żydów, pośrednio i bezpośrednio, mogło być zaangażowanych około miliona Polaków. Dokładna liczba nie jest znana, z uwagi na warunki wojenne, śmierć wielu świadków, jak i uczestników tych wydarzeń, wreszcie zniszczenie archiwów tajnych organizacji. Ponadto wielokrotnie zdarzało się, że jednej osobie niosło pomoc kilkadziesiąt innych, a czasem jedna osoba ratowała wielu Żydów.
Polacy ratujący Żydów są najliczniejszą grupą osób odznaczonych Medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, przyznawanym przez Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holokaustu Yad Vashem w Jerozolimie. W gronie uhonorowanych ponad 28 tysięcy bohaterów z 51 krajów, jest ponad 7 tysięcy 230 Polaków, między innymi Irena Sendlerowa, Henryk Sławik, Antonina i Jan Żabińscy, a także Siostry Franciszkanki Rodziny Maryi.
Od 2016 roku w Markowej działa Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów. Placówka gromadzi dokumenty i pamiątki dotyczące tematyki ratowania ludności żydowskiej na okupowanych ziemiach polskich podczas zagłady.
Informacyjna Agencja Radiowa
