Gleba to podstawa życia na Ziemi, ale coraz częściej zapominamy o jej roli. Prof. Jadwiga Stanek-Tarkowska z Uniwersytetu Rzeszowskiego przypomina, że gleba nie jest odnawialna, a jej degradacja zagraża nie tylko środowisku, ale też naszej przyszłości.
Gleba – żywy, ale zagrożony system
Gleba to powierzchniowa warstwa litosfery, która stanowi środowisko życia roślin, zwierząt i mikroorganizmów. Składa się z części mineralnej, organicznej, powietrza i wody. Jak podkreśla prof. dr hab. Jadwiga Stanek-Tarkowska z Zakładu Gleboznawstwa, Chemii Środowiska i Hydrologii Uniwersytetu Rzeszowskiego – gleba jest złożonym, dynamicznym i żywym systemem, ale jednocześnie zasobem nieodnawialnym.
Proces powstawania próchnicy – najżyźniejszej warstwy gleby – może trwać nawet tysiąc lat. Tymczasem działalność człowieka, w tym intensywne rolnictwo i niewłaściwe praktyki uprawowe, prowadzą do szybkiej degradacji tego cennego zasobu.
Zakwaszanie, przesuszanie i erozja – skutki nadmiernej eksploatacji
Jednym z największych zagrożeń dla gleby jest jej zakwaszanie, spowodowane m.in. nieprawidłowym stosowaniem nawozów. Równie poważnym problemem jest deficyt wody w glebie.
– Od ilości wody zależą właściwości fizyczne gleby
– mówi prof. Stanek-Tarkowska.
Zauważa, że w ostatnich latach spada liczba opadów, a poziom wód gruntowych się obniża, co przyczynia się do postępującej degradacji środowiska glebowego.
Brak wody w glebie ogranicza jej zdolność do wspierania wzrostu roślin, pogarsza strukturę oraz przyspiesza procesy wyjaławiania i erozji.
Rolnicy i naukowcy – wspólna odpowiedzialność za glebę
Zdaniem ekspertki, skuteczne przeciwdziałanie degradacji gleby wymaga zaangażowania całego społeczeństwa, a szczególnie rolników. Kluczowe jest stosowanie uproszczonych systemów upraw, takich jak bezorkowa technika strip-till. Ta metoda polega na spulchnianiu gleby bez jej odwracania, co pozwala lepiej zatrzymywać wodę i ogranicza erozję.
– Każdy z nas ma wpływ na środowisko
– przypomina prof. Stanek-Tarkowska.
– Możemy postawić granicę wykorzystywania zasobów naturalnych, jeśli tylko bardziej zaczniemy szanować glebę
– dodaje.
Gleba – cichy bohater ekosystemu
Choć gleba rzadko pojawia się w debacie ekologicznej, pełni kluczową rolę w obiegu wody, powietrza i składników odżywczych. To z niej rośliny czerpią pokarm, który pośrednio trafia do człowieka. Z tego względu warto poświęcić jej więcej uwagi – nie tylko jako elementowi środowiska, ale jako podstawowemu zasobowi dla naszego przetrwania.
O glebie z prof. dr hab. Jadwiga Stanek-Tarkowska z Uniwersytetu Rzeszowskiego rozmawiała Justyna Piekło.
Tekst: J. Piekło
