Żegnamy Mistrza Tadeusza Rolke

W wieku 96 lat zmarł Tadeusz Rolke, wybitny polski artysta fotografik, prekursor polskiej fotografii reportażowej.

Był członkiem Szarych Szeregów, uczestnikiem powstania warszawskiego na Dolnym Mokotowie. Po wojnie nie został przyjęty na Uniwersytet Warszawski z powodu niewłaściwego pochodzenia społecznego. Studiował krótko filozofię, a następnie historię sztuki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w Lublinie.

W 1952 roku został aresztowany na podstawie sfabrykowanego przez Urząd Bezpieczeństwa oraz prokuraturę oskarżenia o udział w „organizacji przestępczej” kierowanej przez Władysława Jaworskiego, działającej pod nazwą „Ruch Uniwersalistów”. Organizacja ta miała rzekomo dążyć do obalenia ustroju państwowego. Wojskowy Sąd Rejonowy skazał go na karę siedmiu lat pozbawienia wolności. We wrześniu 1954 roku, dzięki warunkowemu zwolnieniu w ramach amnestii, powrócił do Warszawy. Jako osoba uznana za wroga państwa ludowego nie otrzymał zgody na kontynuowanie studiów. W poszukiwaniu zatrudnienia podjął pracę w Polskich Zakładach Optycznych przy ulicy Owsianej w Warszawie, gdzie przez kilka miesięcy pracował jako robotnik w laboratorium fototechnicznym.

Początki jego twórczości przypadły na lata 50. XX w. W fotografii reportażowej starał się oddawać polską rzeczywistość, tworzyć interwencyjną fotografię reportażową. Zajmował się m.in. warunkami życia Cyganów w podwarszawskich miejscowościach. Rejestrował też życie artystyczne stolicy. Publikował w tygodnikach „Stolica”, „Świat” oraz w miesięcznikach „Polska” i „Ty i Ja”. Fotografował modę dla „Przekroju”, ukazującego się wówczas w Krakowie. Od 1970 r. przebywał na emigracji w Niemczech. Jego prace znalazły się na łamach „Sterna”, „Die Zeit”, „Der Spiegel” i „Art”. W Polsce ponownie w latach 80. Autor wystaw fotograficznych, m.in.: „Świat to teatr”, „Przemoc, seks, nostalgia” i innych. Przewodniczył jury Konkursu Polska Fotografia Prasowa ’99. Współpracował z „Magazynem Gazety Wyborczej” i wykładał na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Warszawskiej Szkole Fotografii Mariana Schmidta. Współzałożyciel wydawnictwa „edition.fotoTAPETA”, mającego siedzibę w Warszawie i Berlinie.

W sierpniu 2024 roku w Warszawie powołano Fundację im. Tadeusza Rolke, której misją jest opieka nad artystyczną spuścizną fotografa. Fundacja zajmuje się archiwizacją jego dorobku, reprezentowaniem, upowszechnianiem i udostępnianiem twórczości szerokiej publiczności – zarówno w kraju, jak i za granicą. Dodatkowo celem Fundacji jest wspieranie, ochrona i promocja polskiej kultury, ze szczególnym uwzględnieniem fotografii, a także propagowanie idei tolerancji i kultury dialogu w życiu publicznym.

Tadeusz Rolke szczególną sympatią darzył Rzeszów. Miał tutaj wielu przyjaciół, chętnie też prezentował w Rzeszowie swoje prace i spotykał się z widzami. 16 listopada 2018 roku w Wypożyczalni Muzycznej Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rzeszowie Tadeusz Rolke i Małgorzata Purzyńska, autorka jego biografii, spotkali się z mieszkańcami miasta. Z kolei rok później, w trakcie Festiwalu Wschód Kultury – Europejski Stadion Kultury 2019 w BWA w Rzeszowie, artysta zaprezentował wystawę „Tadeusz Rolke / Jutro będzie lepiej / Lwów 1989–1991”.

Szczególna wystawa miała miejsce 24 maja 2022 roku. W dniu 93. urodzin Tadeusz Rolke brał udział w wernisażu ekspozycji „Dubler” w Galerii Fotografii Miasta Rzeszowa.

Prezentujemy archiwalne rozmowy, jakie z Tadeuszem Rolke przeprowadził Adam Głaczyński:

Wywiad z 16 listopada 2018 roku po prezentacji biografii autorstwa Małgorzaty Purzyńskiej „Tadeusz Rolke. Moje namiętności”

Rozmowa z 24 maja 2022 roku podczas wernisażu wystawy „Dubler” w Galerii Fotografii Miasta Rzeszowa