Sanocka kolekcja malarstwa polskiego XXIII – Józef Czapski [ZDJĘCIA]

O twórczości Józefa Czapskiego oraz jego pracach znajdujących się w Muzeum Historycznym w Sanoku rozmawiają historyk sztuki Wiesław Banach, twórca Galerii im. Marii i Franciszka Prochasków oraz redaktor Adam Głaczyński.

Życiorys i pochodzenie

Józef Franciszek Czapski, malarz i pisarz, urodził się 3 kwietnia 1896 roku w Pradze. Był synem hrabiego Jerzego Hutten-Czapskiego oraz Józefy Leopoldyny z hrabiów Thun-Hohenstein. Rozpoczął studia prawnicze w Petersburgu, jednak już w październiku 1918 zapisał się do warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Młodość i wojenne losy

Wkrótce po rozpoczęciu studiów wyjechał do Petersburga z misją poszukiwania zaginionych ułanów 1. Pułku Ułanów. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, za co otrzymał Order Virtuti Militari.

W latach 1921–1924 kontynuował naukę w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, studiując między innymi pod kierunkiem Józefa Pankiewicza. Następnie, od 1924 do 1931 roku, przebywał wraz z grupą kapistów, wśród których byli m.in. Jan Cybis i Zygmunt Waliszewski, w Paryżu.

Działalność artystyczna i literacka

Po powrocie do Polski zamieszkał w Warszawie, gdzie współpracował z czasopismami „Głos Plastyków” oraz „Wiadomości Literackie”. Jego twórczość malarska i pisarska wyróżniała się szczególnym znaczeniem koloru i światła. Malował portrety, wnętrza, pejzaże, widoki miejskie, kwiaty, martwe natury oraz sceny z przedstawień teatralnych. Przywiązywał większą wagę do konstrukcji obrazu niż pozostali kapiści, dążąc do syntetycznego ujęcia przedmiotu i wydobycia dramatycznego wyrazu.

II wojna światowa i losy jeńca

We wrześniu 1939 roku Czapski został zmobilizowany. W czasie II wojny światowej był więziony w obozach jenieckich ZSRR – internowany w Starobielsku, Pawliszczew Borze oraz w obozie NKWD w Griazowcu pod Wołogdą. Po zwolnieniu w 1941 roku, na mocy układu Sikorski-Majski, wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR (Armii Andersa).

Do kwietnia 1942 roku zajmował się bezskutecznymi poszukiwaniami „zaginionych” oficerów polskich, którzy w rzeczywistości byli ofiarami zbrodni katyńskiej. Był szefem przysztabowego Wydziału Propagandy i Informacji, odpowiadającym za sprawy kulturalno-oświatowe w armii. Współredagował pierwsze numery „Orła Białego”.

Przemierzył szlak 2. Korpusu przez Bliski Wschód do Włoch, gdzie uczestniczył w kampanii włoskiej. Jako delegat rządu RP na emigracji brał udział w międzynarodowej komisji badającej zbrodnię katyńską. Przeżycia z pobytu w ZSRR opisał w książkach „Wspomnienia starobielskie” oraz „Na nieludzkiej ziemi”.

Późniejsze lata i twórczość po wojnie

Po wojnie, od 1946 roku mieszkał w Paryżu, gdzie współtworzył paryską „Kulturę”. Od 1947 do śmierci przebywał w domu-redakcji „Kultury” w Maisons-Laffitte.

Jego obrazy prezentowane były na wystawach we Francji, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, Brazylii i Belgii. W Polsce twórczość Czapskiego była praktycznie niedostępna do przełomu 1989 roku. Po wydarzeniach października 1956 zorganizowano dwie wystawy jego dzieł – w 1957 roku w Muzeum Narodowym w Poznaniu oraz w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Dopiero w 1986 roku odbyła się kolejna ekspozycja w Muzeum Archidiecezjalnym w Warszawie.

Styl malarski i dorobek artystyczny

Po II wojnie światowej Czapski malował najprostsze motywy życia codziennego – sceny miejskie oraz postać ludzką na tle zwyczajnego otoczenia, rozwijając studia nad naturą, jej formami i barwami.

Jego prace znajdują się w licznych kolekcjach na całym świecie, m.in. we Francji, Iraku, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii, Belgii i Kanadzie.

Śmierć

Józef Czapski zmarł 12 stycznia 1993 roku w Maisons-Laffitte we Francji.