Uroczystości upamiętniające małżeństwo Stawarskich z Sieniawy. Zostali zamordowani za pomoc Żydom

Uroczystości rozpoczną się o godz. 13 mszą świętą w Kościele pw. Wniebowzięcia NMP. Głównym punktem wydarzenia będzie odsłonięcie tablicy pamiątkowej przed Szkołą Podstawową przy Rynku o godz. 14. W ceremonii weźmie udział córka zamordowanych Krystyna Wanda Grzęda.

Przyjęci pod dach pięcioosobową żydowską rodzinę

Historia rodziny Stawarskich to świadectwo heroizmu w czasach niemieckiego terroru. W 1942 r. rodzina zdecydowała się przyjąć pod swój dach pięcioosobową rodzinę Singerów. Mateusz Stawarski przygotował w domu specjalną kryjówkę za podwójną ścianą, do której wejście znajdowało się na strychu. Aby nie wzbudzać podejrzeń w sąsiedztwie patrolowanym przez żandarmów i ukraińskich policjantów, rodzina przeniosła się do wynajętego domu po przeciwnej stronie ulicy. Jedzenie ukrywanym dostarczał najstarszy syn, Stanisław.

Schwytani i rozstrzelani 

Ukrywanie Singerów zakończyło się na przełomie 1942 i 1943 roku śmiercią obu rodzin. Po opuszczeniu kryjówki Singerowie zostali schwytani i rozstrzelani. Wkrótce potem niemiecka żandarmeria aresztowała Mateusza Stawarskiego, a następnie jego żonę Wiktorię, która próbowała go ratować. Mateusz został rozstrzelany w lesie Głażyna w grudniu 1942 r. Wiktoria, po półrocznym śledztwie, otrzymała wyrok śmierci, który wykonano w lipcu 1943 r. w Rzeszowie.

Niemiecki terror

Dyrektor Instytutu Pileckiego Karol Madaj podkreśla, że misją programu „Zawołani po imieniu” jest przywracanie lokalnym społecznościom pełnej prawdy o tamtych wydarzeniach.

Takie podejście uchroni nas przed popadnięciem w dwie fałszywe skrajności: przed triumfalnym ogłaszaniem, że „Polacy powszechnie pomagali Żydom”, i przed głęboko niesprawiedliwymi oskarżeniami, że „bierność większości Polaków wobec losu Żydów wynikała z antysemityzmu” – bo takie oskarżenia pomijają całkowicie grozę niemieckiego terroru

– wskazał Madaj.

Listy matki do dzieci

Zrekonstruowana przez historyków opowieść opiera się na relacjach świadków oraz na wstrząsającej korespondencji więziennej. Wiktoria Stawarska, pisząc z celi śmierci testament do osieroconych dzieci, prosiła synów o opiekę nad najmłodszą siostrą. „Mówcie jej dużo o mamusi i o tatusiu, bo ona nigdy nie będzie miała wyobrażenia, jakie to jest uczucie mieć mamusię i tatusia, kochajcie tę swoją maleńką siostrzyczkę obydwaj mocno i zawsze, kochajcie ją najmocniej i za mamusię, i za tatusia”.

Program „Zawołani po imieniu”, realizowany od 2019 r., poświęcony jest osobom narodowości polskiej zamordowanym za pomoc Żydom.