Prof. Motyka: Nie można usprawiedliwiać zbrodni UPA. „To jest wbrew wartościom europejskim”

Premiera książki o polityce pamięci

W Domu Spotkań z Historią w Warszawie odbyła się premiera książki „Gry pamięcią. O polityce historycznej, Polsce, Ukrainie i Rosji”. Publikacja jest wywiadem-rzeką Andrzeja Brzezieckiego z prof. Grzegorzem Motyką, historykiem specjalizującym się w relacjach polsko-ukraińskich i dyrektorem Wojskowego Instytutu Historycznego.

W dyskusji uczestniczył również prof. Rafał Wnuk, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej.

Motyka: Nie można stawiać znaku równości między AK i UPA

Prof. Motyka skrytykował pojawiające się porównania Ukraińskiej Powstańczej Armii z Armią Krajową. Jego zdaniem są one nieuzasadnione zarówno z historycznego, jak i moralnego punktu widzenia.

Jak podkreślił, AK była ponadpartyjną armią państwa podziemnego, podczas gdy UPA pozostawała zbrojnym ramieniem radykalnego ruchu nacjonalistycznego i odpowiadała za masowe czystki etniczne, których Armia Krajowa nigdy nie przeprowadziła.

„Masowych zbrodni nie można usprawiedliwić”

Historyk zaznaczył, że uznaje rolę UPA w walce o niepodległość Ukrainy i oporze przeciwko Związkowi Sowieckiemu.

Nie neguję tego, że UPA walczyła o niepodległość Ukrainy. Nie neguję, że walczyła dzielnie i odważnie z władzą sowiecką. Ale masowych zbrodni nie można usprawiedliwić, bo to jest wbrew wartościom europejskim

– powiedział.

Według Motyki ukraińskie władze przyjęły narrację zakładającą moralną równoważność działań UPA i polskiego podziemia, co może prowadzić do pogłębiania sporów historycznych.

Wnuk: Gloryfikacja UPA osłabia Ukrainę

Prof. Rafał Wnuk ocenił, że eksponowanie tradycji UPA przez ukraińskie państwo szkodzi jego wizerunkowi na arenie międzynarodowej.

Zdaniem historyka budowanie tożsamości państwa na dziedzictwie ruchu nacjonalistycznego pozostaje sprzeczne z wartościami demokratycznymi i może utrudnić Ukrainie budowanie poparcia w Europie.

Brzeziecki: Historia nie może przesłonić przyszłości

Andrzej Brzeziecki zwrócił uwagę, że spór o pamięć historyczną nie powinien przesłaniać strategicznych interesów Polski i Ukrainy.

Podkreślił, że oba państwa muszą rozmawiać o trudnej historii, ale nie mogą wykorzystywać współczesnej wojny prowadzonej przez Rosję do wzajemnych politycznych rozliczeń.

Jak zaznaczył, pamięć o ofiarach Wołynia jest ważna, jednak nie powinna prowadzić do osłabiania wsparcia dla Ukrainy, której obywatele każdego dnia giną pod rosyjskim ostrzałem.

Spór o pamięć będzie miał europejski wymiar

Prof. Motyka ocenił, że debata o historii polsko-ukraińskiego pogranicza wykracza dziś poza relacje obu państw i staje się elementem europejskiej polityki pamięci.

Jego zdaniem trwa spór o to, jak wydarzenia II wojny światowej będą przedstawiane w europejskich podręcznikach i debacie publicznej. Dlatego – jak podkreślił – rzetelna ocena działalności UPA pozostaje istotna nie tylko dla Polski i Ukrainy, ale także dla całej Europy.