128 lat temu urodził się Stefan Rowecki „Grot”, organizator i pierwszy dowódca AK

Stefan Rowecki, pseudonimy: „Grot”, „Grabica”, „Kalina”, „Rakoń”, urodził się 25 grudnia 1895 roku w Piotrkowie Trybunalskim. Doprowadził do połączenia najważniejszych organizacji konspiracyjnych w kraju w jednolite wojsko podziemne, które od 1942 roku występowało jako Armia Krajowa.

Jako komendant główny AK zrestrukturyzował armię i usprawnił system dowodzenia. Pod jego kierownictwem powstały: Związek Odwetu, Kierownictwo Dywersji „Kedyw” Komendy Głównej AK, wydzielona organizacja dywersyjna „Wachlarz” i Samodzielny Podwydział „N” w Biurze Informacji i Propagandy, wcześniej Akcja „N” – narzędzie polskiej dywersji, propagandy i wojny psychologicznej z Niemcami. W końcowym okresie wojny nadzorował przygotowania planu powstania powszechnego.

Został zdekonspirowany i wydany Niemcom przez agentów gestapo działających w wywiadzie AK. Niemcy zatrzymali generała Roweckiego w Warszawie 30 czerwca 1943 roku i  kiedy odmówił współpracy, osadzili w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen. Rozkaz pozbawienia go życia wydał osobiście Heinrich Himmler na wieść o wybuchu Powstania Warszawskiego.

Według powojennych ustaleń historyków, Stefan Rowecki został zamordowany w nocy z 1 na 2 sierpnia 1944 roku. Natomiast Instytut Pamięci Narodowej, w toku śledztwa zakończonego w 2007, ustalił datę śmierci na dni pomiędzy 2 a 7 sierpnia 1944 roku.

W czasie II wojny światowej Stefan Rowecki był obiektem szczególnego zainteresowania nazistów z uwagi na stanowiska, jakie zajmował w polskim ruchu oporu. Władze III Rzeszy umieściły go na pierwszym miejscu listy poszukiwanych Polaków. Do pracy konspiracyjnej Stefan Rowecki zgłosił się po kampanii wrześniowej, od czerwca 1940 pełnił funkcję komendanta głównego Związku Walki Zbrojnej. Scalił niemalże wszystkie środowiska niepodległościowe i zorganizował struktury podziemnego wojska.

Po wojnie, w czasach stalinizmu, oficjalna ocena działalności Stefana Roweckiego była negatywna. Dopiero w późniejszych latach dokonania generała zostały uznane i docenione.

Generał Rowecki „Grot” został uhonorowany wieloma orderami i odznaczeniami, między innymi w 1995 roku pośmiertnie najwyższym polskim odznaczeniem państwowym – Orderem Orła Białego. Wcześniej otrzymał między innymi Order Virtuti Militari (V i IV klasy), Order Odrodzenia Polski, Krzyż Niepodległości z Mieczami, Krzyż Walecznych (ośmiokrotnie) oraz Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie). (IAR)

Fot. Instytut Pamięci Narodowej