Dziś przypada Narodowe Święto Trzeciego Maja, obchodzone w rocznicę uchwalenia przez Sejm Czteroletni w 1791 roku Konstytucji 3 maja.
Pierwsza polska ustawa zasadnicza była drugą na świecie, po konstytucji Stanów Zjednoczonych, i pierwszą w Europie spisaną konstytucją. Przeszła do historii jako Konstytucja 3 maja. Jej twórcy inspirowali się myślą polityczną i społeczną europejskiego oświecenia oraz konstytucją amerykańską z 1787 roku.
Jedenaście artykułów Ustawy Rządowej wprowadzało między innymi trójpodział władzy, monarchię dziedziczną oraz opiekę prawną nad chłopami i mieszczaństwem, znosiło także liberum veto. I choć ustawa zasadnicza przyjęta przez Sejm Czteroletni obowiązywała jedynie 14 miesięcy, była symbolem dążenia do odrodzenia narodowego przez cały okres zaborów.
Prace nad konstytucją majową toczyły się kilka miesięcy w wąskim gronie, do którego należeli między innymi król Stanisław August Poniatowski, działacz polityczny Ignacy Potocki, marszałek Sejmu Czteroletniego Stanisław Małachowski i wpływowy publicysta, ksiądz Hugo Kołłątaj.
Rok po uchwaleniu Konstytucji Sejm Wielki wciąż obradował, przyjmując kolejne ustawy budujące nowy ustrój. 3 maja 1792 r. król w sąsiedztwie Łazienek wmurował kamień węgielny pod budowę Świątyni Opatrzności Bożej, mającej być wotum za uchwalenie Konstytucji. W trakcie uroczystości rozszalała się wichura, co przyjęto za złą wróżbę. W tym samym czasie na kresach Rzeczypospolitej, w miasteczku Targowica zbierali się magnaci dążący wraz z Katarzyną II do obalenia nowego ustroju. Kilka miesięcy później przejęli władzę, unieważniając większość ustaw Sejmu Wielkiego. Był to zarazem moment rozpoczynający ostateczny upadek Rzeczpospolitej. (PAP, IAR)
