W piwnicach zamkowych w Muzeum Historycznym w Sanoku, prezentowanych jest ponad 220 dzieł 69 artystów polskich i zagranicznych, związanych z wybranymi zjawiskami w sztuce polskiej i zagranicznej minionego i obecnego stulecia. Zasadniczy trzon Galerii Malarstwa XX wieku stanowią dzieła artystów polskich powstałe we Francji, a przekazane do muzeum przez hojnych darczyńców –sanoczanina Franciszka Prochaskę i jego żonę Marię. Franciszek Prochaska był malarzem, grafikiem ale też oficerem Wojska Polskiego i dyplomatą. Po zakończeniu misji wojskowej zamieszkał wraz z żoną we Francji.
Liczne kontakty umożliwiły mu zgromadzenie bogatej kolekcji prac odwiedzających jego pracownię artystów, której znaczna część trafiła do sanockiego muzeum. Prócz dzieł autorstwa Prochaski zbiory obejmują twórczość tak wybitnych artystów ściśle związanych ze środowiskiem francuskim, jak: Tadeusz Makowski, Olga Boznańska czy Józef Pankiewicz. W kolejnych latach kolekcję wzbogacały nowe dary i zakupy, co zaowocowało powstaniem szerokiego wachlarza prac wykonanych w różnych technikach i stylistykach artystycznych. Ekspozycja prowadzi od symbolizmu Młodej Polski (Teodor Axentowicz, Jacek Malczewski), poprzez dzieła tworzone w konwencji koloryzmu (Jan Cybis, Hanna Rudzka-Cybisowa, Artur Nacht-Samborski), powojennej abstrakcji (Mieczysław Janikowski, Jan Ekiert, Arika Madeyska), po prace artystów z kręgu École de Paris oraz związanych ze sztuką rodzimą i regionalną. Na wystawie obok tak wielkich nazwisk jak Pablo Picasso, Wassily Kandinsky, Józef Chełmoński, Jacek Malczewski czy Jan Lebenstein, odnajdziemy prace artystów mniej znanych, jak Manuel Ortiz de Zarate, Jan Wacław Zawadowski, Czesław Rzepiński, Janusz Strzałecki, twórców wywodzących się z Sanoka, po najmłodszą generację artystów. W tak różnorodnej i wielobarwnej mozaice prac każdy zwiedzający odnajdzie coś dla siebie, niezależnie od preferencji i zainteresowań artystycznych.
Tekst – Muzeum Historyczne w Sanoku
O Franciszku Prochasce, jego pracach a także środowisku malarzy polskich we Francji, rozmawiają historyk sztuki Wiesław Banach i red. Adam Głaczyński
Rozmawiał Adam Głaczyński
Fot: Adam Głaczyński i Marek Maśniak
