Futomski bulwiok i bułka brytfon – smaki tradycyjnego Podkarpacia

Bulwiok futomski – potrawa z tradycją

Historia futomskiego bulwioka sięga XIX wieku, kiedy to ziemniaki stały się podstawą wyżywienia ludności wiejskiej na Podkarpaciu. Jego nazwa pochodzi od słowa „bulwa”, czyli ziemniak – najważniejszego składnika tej potrawy.

W regionie o stosunkowo ubogich glebach i trudnych warunkach gospodarowania uprawa tej rośliny była wydajna, dlatego tak szybko zdominowała lokalną kuchnię. Podstawą dania są surowe, starte ziemniaki, które łączy się z mąką, solą oraz cebulą.

W niektórych wersjach dodaje się również jajka, choć w dawnych czasach nie zawsze były one dostępne. Powstałą masę wykłada się na blasze lub do naczynia żaroodpornego i piecze w piecu chlebowym albo piekarniku. Tradycyjnie bulwiok miał formę dużego, zwartego placka, który po upieczeniu krojono na kawałki.

Bułka brytfon – prosta i pożywna

Z kolei historia bułki brytfon sięga czasów, gdy podstawą wyżywienia były produkty łatwo dostępne w gospodarstwie: pieczywo, mleko, jajka oraz tłuszcz. Danie to powstało jako sposób na wykorzystanie czerstwego pieczywa, które nie nadawało się już do spożycia. Sama nazwa „brytfon” odnosi się do naczynia – metalowej brytfanny, w której przygotowywano potrawę.

Jej podstawą są bułki lub chleb, które kroi się na kawałki. Następnie zalewa się je mlekiem, aby zmiękły i nabrały odpowiedniej konsystencji. Do tak przygotowanej masy dodaje się jajka, które pełnią funkcję spoiwa, a także cukier, jeśli potrawa ma być słodka.

Pieczono ją w piecu chlebowym lub piekarniku, aż do uzyskania złocistej, lekko chrupiącej skórki na wierzchu. Po upieczeniu bułkę brytfon krojono na kawałki i podawano na ciepło lub na zimno.

Futomski bulwiok oraz bułka brytfon są symbolem dawnej zaradności i szacunku do jedzenia. Pokazują, jak z prostych składników można stworzyć coś wartościowego i smacznego, a jednocześnie przypominają o tradycjach kulinarnych Podkarpacia.

Te dania stanowią ważny element lokalnej tożsamości, o czym w cotygodniowej audycji „Kulinarne pogaduchy” w Polskim Radio Rzeszów rozmawiają jej autorzy: Krzysztof Zieliński, znawca historii, nie tylko regionalnych kulinariów, oraz redaktor Ewa Niedziałek-Szeliga.

PRZEPIS: Bulwiok Ziemi Futomskiej (gm. Błażowa)

Składniki na ciasto:

• 0,5 l mleka,
• 0,5 kostki margaryny,
• 10 dag drożdży,
• 2 łyżki smalcu,
• 1 kg mąki,
• 1 łyżka soli,
• 3 jaja.

Składniki na nadzienie:

• 2 kg ziemniaków,
• 1 szklanka kwaśnej śmietany,
• 1 kg białego sera,
• 0,5 kostki masła,
• 2 cebule,
• sól,
• pieprz,
• 1 łyżka mięty świeżej lub suszonej.

Wykonanie: Drożdże rozetrzeć z cukrem, dodać mleko. Rozczyn zostawić w ciepłym miejscu do wyrośnięcia. Kiedy podrośnie, dodać jaja, roztopioną margarynę, smalec i mąkę. Wszystko wymieszać, odstawić do wyrośnięcia.

Farsz: ziemniaki ugotować, utłuc i ostudzić. Dodać ser, cebulę zrumienioną na maśle i śmietanę. Wszystko razem wymieszać, doprawić solą i pieprzem. Dodać posiekaną miętę.

Podrośnięte ciasto, bez użycia wałka, rozciągnąć na blaszce tak, aby jego brzegi wystawały poza jej krawędzie. Włożyć farsz i lekko go ubić. Zwisające po bokach formy ciasto zawinąć na farsz. Na wierzchu powinno pozostać prostokątne „okienko”.

Wierzch (zarówno ciasto, jak i okienko) posmarować rozmąconym jajkiem. Wstawić do piekarnika nagrzanego do 200°C i piec przez 30–40 minut.