235. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja

Święto narodowe od 1919 roku

W 1791 roku dzień 3 maja został uznany za święto Konstytucji 3 Maja. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, po 123 latach zaborów, rocznicę Konstytucji 3 Maja zatwierdzono jako święto narodowe uchwałą Sejmu Ustawodawczego z 29 kwietnia 1919 roku.

Delegalizacja przez władze komunistyczne

Po II wojnie światowej władze komunistyczne zastąpiły święto, obchodzonym dwa dni wcześniej, świętem 1 Maja, a w 1951 roku – zdelegalizowały. Po zmianie ustroju, od kwietnia 1990 roku, święto Konstytucji 3 Maja jest świętem narodowym, obchodzonym pod nazwą Narodowe Święto Trzeciego Maja. Jest to dzień wolny od pracy.

Regulacja zasad funkcjonowania państwa

Uchwalona 235 lat temu konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię konstytucyjną. Ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi. Regulowała zasady funkcjonowania władz państwowych oraz prawa i obowiązki obywateli Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Trójpodział władzy

Wprowadzała trójpodział władzy na: ustawodawczą (dwuizbowy parlament), wykonawczą (król) i sądowniczą. Ustanowiła tron dziedziczny, likwidując wolną elekcję. Zniosła zasadę liberum veto, ustanawiając głosowanie większościowe. Dokument utrzymał poddaństwo chłopów wobec szlachty, jednak zostali oni wzięci pod ochronę państwa. Przyjęcie włościan „pod opiekę prawa i rządu krajowego” gwarantowały umowy zawarte przez nich z właścicielami ziemi.

Rozbiór Polski

Próby przeprowadzenia reform zawartych w Konstytucji zostały zniweczone już w połowie 1792 roku przez konfederację targowicką, zawiązaną przez niechętnych zmianom magnatów w porozumieniu z carycą Rosji Katarzyną II, oraz przez wkroczenie wojsk rosyjskich do Rzeczypospolitej. Po utracie niepodległości w 1795 roku, przez 123 lata zaborów, konstytucja była dokumentem przypominającym o tradycjach niepodległościowych naszego państwa. Później odwoływali się do niej także twórcy konstytucji polskich w XX wieku.