Współczesny język polski – odcinek 27

Posłuchaj relacji dźwiękowej z gali „Młodzieżowe Słowo Roku”

Skąd pochodzi „szponcić”?

„Szponcić” nie jest całkowicie nowym wynalazkiem językowym. Jego źródła można odnaleźć w dawnych gwarach i żargonach, gdzie podobne formy funkcjonowały jako określenie na kombinowanie, łatanie czegoś „na szybko” czy działanie w sposób nieformalny i nie do końca przewidywalny. Współcześnie słowo wraca w nowej odsłonie i zyskuje popularność w internecie, wśród młodzieży, która lubi określenia krótkie, wyraziste i pełne energii. W tym sensie „szponcić” jest przykładem na to, jak język potrafi odkurzać stare formy i dostosowywać je do nowej rzeczywistości.

Co oznacza „szponcić” w praktyce?

Najczęściej „szponcić” oznacza działanie spontaniczne, szybkie i nieformalnie improwizowane. To sytuacja, w której ktoś podejmuje decyzję „tu i teraz”, bez długiego planowania, często z pomysłem, ale i z ryzykiem. W tym znaczeniu słowo może mieć wydźwięk pozytywny – opisuje kreatywność, odwagę i inicjatywę. Kiedy ktoś „szponci”, to bierze sprawy w swoje ręce, działa z pasją i energią, a czasem też z nutą szaleństwa.

Jednocześnie „szponcić” bywa używane w znaczeniu bardziej „cwaniackim” – jako kombinowanie, „ogarnianie” czegoś na skróty lub „zrobić coś po swojemu” bez zwracania uwagi na zasady. To znaczenie pokazuje, że słowo jest wieloznaczne i może opisywać zarówno pozytywne, jak i mniej chwalebne zachowania.

„Szpont” – rzeczownik, który mówi o stylu życia

Forma rzeczownikowa „szpont” to określenie na sytuację lub sposób działania. Kiedy mówimy, że coś było „szpontem”, mamy na myśli, że było zrobione spontanicznie, dynamicznie, często z improwizacją i energią. To nie tylko opis czynności, ale także opis postawy – życia „na szybko”, w ruchu, bez długiego planowania. W tym sensie „szpont” bywa używany jako synonim stylu życia, w którym liczy się działanie, emocje i kreatywność.

Finaliści plebiscytu – co jeszcze mówi język młodych?

W finałowej piętnastce plebiscytu znalazły się także inne wyrazy, które pokazują różne obszary młodzieżowego języka. Wyróżnienie otrzymało OKPA, czyli jedno z popularnych określeń funkcjonujących w sieci, często używane w komunikacji między rówieśnikami. Drugie miejsce zajęło 6 7 – cyfrowy idiom, który w skrócie oddaje pewien sposób komunikowania się w internecie. Wśród finalistów pojawiły się także słowa zapożyczone z języka angielskiego, takie jak slay (świetnie, doskonale, robiące wrażenie), fr (for real – naprawdę, zgadzam się), lowkey (po cichu, skrycie) czy goat (Greatest of All Time – najlepszy w historii). Ważnym elementem listy jest także brainrot, określające treści niskiej jakości, które „zjadają” uwagę i czas, oraz skibidi, które zyskało popularność dzięki internetowym memom i trendom.

Dlaczego te słowa są ważne?

Plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku pokazuje, że język młodych jest dynamiczny, kreatywny i pełen energii. Słowa takie jak „szponcić” czy „szpont” nie tylko opisują konkretne czynności, ale także wyrażają postawę i sposób życia: improwizację, działanie „na teraz”, odwagę i chęć eksperymentowania. Z kolei obecność zapożyczeń i skrótów wśród finalistów świadczy o tym, jak silny wpływ na język ma internet i kultura cyfrowa. To język, który szybko się zmienia, a jednocześnie potrafi w bardzo obrazowy sposób oddać rzeczywistość młodego pokolenia.