„Cerkwi i ikon Łemkowszczyzny” to publikacja Jarosława Giemzy, znakomitego specjalisty i znawcy zagadnień dotyczących sztuki sakralnej, który odsłania tajemnice do tej pory ukryte przed nami w mistyce Cerkwi. Książka jest próbą opowiedzenia, w jaki sposób lokalna Cerkiew, która na przestrzeni kilku stuleci zyskała własny koloryt, dochowuje wierności tradycji religijnej i podporządkowuje zasób stosowanych form plastycznych wymogom kultu.
Monumentalny album, poświęcony architekturze cerkiewnej oraz malarstwu ikonowemu, składa się z działów: „Tradycja religijna”, „Architektura cerkiewna”, „Wyposażenie cerkiewne” oraz „Ikonografia”. Pierwsza część książki wprowadza czytelnika w świat cerkwi. Mówi o tym, że kształt świątyni, zarówno jej architekturę, jak i wyposażenie, determinują wskazania o uniwersalnym charakterze. Autor, jako część publikacji, postanowił ująć opracowany redakcyjnie tekst swojego nauczyciela i mistrza śp. Jerzego Tura pt. ,,Architektura cerkiewna”. W oparciu o jego myśl i spostrzeżenia prowadzi swoje dociekania naukowe, uzupełnia je szkicami, sztychami i fotografiami archiwalnymi łemkowskich cerkwi.
W części poświęconej ikonografii zostało przedstawionych przeszło 250 stron wizerunków świętych z ikon z terenów Łemkowszczyzny. Zostały zaprezentowane rzadkie, często nieznane dotąd ikony z terenów Łemkowszczyzny, w tym XV-wieczne ikony z cerkwi w Daliowej, Tyliczu, Florynce. Ważnym uzupełnieniem książki są niepublikowane do tej pory reprodukcje ikon (m.in. ze zbiorów lwowskich), archiwalne fotografie budownictwa cerkiewnego, rysunki pomiarowe i dokumentacyjne, projekty, opracowania paleograficzne z tłumaczeniami z języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, a także wykaz świąt cerkiewnych, cyrylicki zapis liczbowy, datowanie w kalendarzu juliańskim i gregoriańskim.
Jarosław Giemza jest historykiem sztuki, kierownikiem Działu Sztuki Cerkiewnej Muzeum-Zamku w Łańcucie, współzałożycielem i członkiem Komisji Konserwatorskiej Greckokatolickiej Archidiecezji Przemysko-Warszawskiej, autorem licznych publikacji na temat sztuki sakralnej, ekspertem instytucji państwowych oraz kościelnych w zakresie oceny przedmiotów zabytkowych i realizacji prac konserwatorskich.
Z Jarosławem Giemzą rozmawia Adam Głaczyński.
Tekst: Adam Głaczyński, Fot. Adam Głaczyński/Libra.pl
