Historia Najwyższej Izby Kontroli wpisuje się w początki budowania struktur państwa polskiego po odzyskaniu upragnionej niepodległości w 1918 r. Na okupowanych jeszcze przez wojska niemieckie i austriackie ziemiach Kongresówki – zalążkiem kontroli państwowej stał się Urząd Obrachunkowy, powołany 10 sierpnia 1917 r. przez Wydział Wykonawczy Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego, w celu zapewnienia kontroli dochodów i wydatków departamentów tejże Rady. Nie był to niezależny urząd kontroli, lecz mała kilkuosobowa komórka podległa dyrektorowi Departamentu Skarbu TRS. Do kompetencji Urzędu Obrachunkowego należała m.in. kontrola wykonania budżetu poszczególnych departamentów, sprawdzanie dowodów przychodowych i rozchodowych, badanie dokonywanych operacji finansowych pod względem legalności oraz przedstawianie Radzie sprawozdań z wykonania budżetu. Jesienią 1917 r. w Warszawie rozpoczęło działalność Biuro dla Organizacji Skarbowości, skupiające najwybitniejszych prawników i finansistów, które rozpoczęło prace nad projektem ustawy o kontroli państwowej dla niepodległej Polski.
W styczniu 1918 r. Rada Regencyjna (następczyni rozwiązanej TRS) wydała dekret o tymczasowej organizacji władz naczelnych w Królestwie Polskim. Departamenty Rady zostały przekształcone w ministerstwa. Urząd Obrachunkowy, wszedł w skład Ministerstwa Skarbu. Po odzyskaniu niepodległości, potrzeba powołania niezależnego organu kontroli do badania stała się nagląca. Regulamin Urzędu Obrachunkowego służył za podstawę prawną działalności kontroli państwowej do lutego 1919 r. i stał się bazą do opracowania dekretu o Najwyższej Izbie Kontroli Państwa.
Posiedzenie rządu, na którym omówiono projekt dekretu i uchwalono preliminarz budżetowy nowej instytucji, odbyło się 3 lutego 1919 r., a już cztery dni później dekret o Najwyższej Izbie Kontroli Państwa został wydany. Na mocy dekretu NIKP była niezależną od rządu „władzą podległą bezpośrednio Naczelnikowi Państwa, samodzielną i powołaną do stałej, a wszechstronnej kontroli dochodów i wydatków państwowych.
Źródło: nik.gov.pl, fot. Facebook NIK
